75 лет с начала Великой Отечественной войны

начало войны

Чым далей сыходзяць у гісторыю падзеі таго грознага часу, тым выразней яны паўстаюць у нашай памяці.

22 чэрвеня 1941 года… Дзень, калі для мільёнаў жыхароў вялікай краіны  сышлі ў нябыццё ўсе планы на будучыню — канікулы, экзамены, вяселле. … Усё жыццё перавярнулася. Усё панікла, сышло кудысьці вельмі далёка, у мінулае, перад злавесным словам вайна. Ужо ў першыя дні вайны смерць забірала жыцці людзей, зямля гула пад гусеніцамі танкаў, рвалася снарадамі, прашывалася аўтаматычнымі чэргамі. Пачаўся адлік 1 418 крывавых дзён Вялікай Айчыннай.

Страшная вестка пра пачатак вайны не абмінула і наш Ашмянскі раён. Даведаўшыся пра нападзенне Германіі на СССР, мясцовыя жыхары амаль не выходзілі з дамоў, асабліва на вуліцы горада і галоўныя дарогі. Мясцовыя кіраўнікі спешна збіраліся і са сваімі сем’ямі з’язджалі ва ўсходнім кірунку. 24 чэрвеня ў Ашмянах было поўнае безуладдзе: крамы і ўстановы былі кінутыя. Народу на вуліцах было мала, жыццё быццам бы спынілася.

Ашмяны былі занятыя гітлераўцамі на чацвёрты дзень вайны. На досвітку 25 чэрвеня 1941 года перадавыя часткі 12-ай танкавай дывізіі 57-га танкавага корпуса вермахта з боку Вільнюса ўвайшлі ў горад.

У першыя дні вайны вялікая частка савецкіх самалётаў была знішчана яшчэ на аэрадромах, таму савецкім лётчыкам прыхозілася асабліва цяжка. Нягледзячы на ​​тое, што перавага нямецкай авіяцыі было відавочнай, яны не ўхіляліся ад бою і наносілі ўдары па наземных аб’ектах. 25 Чэрвеня 1941 года на Ашмяншчыне вогненны таран здзейснілі лётчыкі Аляксандр Мікалаевіч Аўдзееў і Пётр Піліпавіч Страленка, якія складалі экіпаж самалёта СУ-2 43-га бліжнебамбардзіровачного авіяпалка.

З першых дзён фашысцкай акупацыі на тэрыторыі Беларусі быў усталяваны крывавы акупацыйны рэжым, які ажыццяўляўся войскамі вермахта, службамі СД і СС, ваенна-палявымі і мясцовымі камендатурамі, а таксама нямецкай акупацыйнай адміністрацыяй.

Сведчанні ваенных гадоў у горадзе Ашмяны — будынкі устаноў, у якіх мясціліся раённая і гарадская ўправы, біржа працы, раённая і палявая камендатуры. Большасць з іх «кватаравалі» на галоўнай вуліцы горада і ў яго цэнтры. Нямецкі ваенны гарнізон у Ашмянах стаяў да самага вызвалення раёна, а штаб вайсковай часткі размяшчаўся на вуліцы Міцкевіча ў будынку даваеннай агульнаадукацыйнай школы (СШ №1).

Прыкладам нечалавечых умоў жыцця з’яўляўся лагер ваеннапалонных, які знаходзіўся на вуліцы Гальшанскай, д. 17. Рэжым лагера быў накіраваны на масавае вынішчэнне зняволеных. Іх марылі голадам, прымушалі выконваць непасільныя работы, а тых, хто выбіваўся з сіл, расстрэльвалі на месцы.

Жыхарам горада і раёна выдаваліся часовыя пасведчанні асобы — «аусвайсы». Для гэтага фашысты вялі перапіс насельніцтва. На акупіраванай тэрыторыі забаранялася хадзіць без спецыяльнага пропуску за межы свайго месца жыхарства, прымаць у сябе чужых людзей, а самі людзі павінны былі зарэгістравацца ў камендатуры. Кожны чалавек павінен быў строга падпарадкоўвацца «новым правілам», інакш — расстрэл!

З першых дзён акупацыі пачалася дыскрымінацыя фашыстамі яўрэйскай нацыі. У першыя тыдні акупацыйнага рэжыму яўрэям, якія пражывалі ў вёсках было загадана перамясціцца ў раённы цэнтр. Ім забаронена было хадзіць па тратуарах, карыстацца грамадскім транспартам і аўтамабілямі. Яўрэям нельга было весці гандаль з прадстаўнікамі іншых нацый. Загад не распаўсюджваўся на тых, хто атрымаў дазвол нямецкіх уладаў на працу ў гандлёвых і рамесных установах.

Практычна з першых дзён свайго знаходжання на Ашмяншчыне нямецкія ўлады пачалі мэтанакіраванае знішчэнне асоб яўрэйскай нацыянальнасці. 3 і 4 ліпеня 1941 г. на хутары Бартэлі (Люгаўшчына) было расстраляна 573 мірныя жыхары горада Ашмяны, 4 ліпеня каля вёскі Ягелаўшчына было знішчана яшчэ 353 чалавекі.

Так пачынаўся крывавы рэжым, а разам з ім здзекі і гвалт, якія жыхарам Ашмяншчыны давялося трываць больш за тры гады … Самым дарагім — чалавечымі жыццямі — прыйшлося ахвяраваць нашаму народу, каб выгнаць ворага з роднай зямлі. 1793 мірныя жыхары Ашмянскага раёна былі закатаваныя і расстраляныя, 325 чалавек не вярнуліся з фронту…

Для жыхароў Ашмянскага раёна вайна — не проста гісторыя, а вечная чалавечая боль, гэта памяць пра мінулае, пра вялікія ахвяры і страты, пра мужнасць і гераізм тых, хто прайшоў вогненнымі дарогамі, тых, хто ваяваў у партызанскіх атрадах і працаваў каля завадскіх станкоў. І гэта памяць павінна жыць вечна як падзяка за ўсё, што мы маем: жыццё, незалежнасць і свабоду!

Да 75-годдзя з пачатку Вялікай Айчыннай вайны Ашмянскі краязнаўчы музей імя Ф.К. Багушэвіча прапануе:

Наведванне выстаўкі «Беларусь. Салдаты Вялікай Айчыннай» (з 3 чэверня па 20 ліпеня). Кошт уваходных квіткоў:

  • 15 000 — дарослы;
  • 10 000- дзіцячы і студэнцкі.

Лекцыі з мультымедыяпрэзентацыямі: 

  • «Нельга забыць аб той вайне»;
  • «Ашмяны: хроніка жыцця, хроніка барацьбы» (гісторыя горада Ашмяны падчас Вялікай Айчыннай ваны);
  • «Гістарычныя партрэты» (камандуючыя, партызаны, падпольшчыкі Вялікай Айчыннай вайны, імёнамі якіх названы вуліцы горада Ашмяны).

Тэматычную экскурсію па экспазіцыі:

  • «Старонкі гісторыі краю ў ХХ стагоддзі»;

Экскурсію па перасоўнай выстаўцы:

  • «Войны священные страницы».

Кошт паслуг згодна прэйскуранту.

 

Раённы план мерапрыемстваў, прымеркаваных да 75-годдзя з пачатку Вялікай Айчыннай вайны

language / язык

Афіша

Афіша
Выборы_2018а
События
Афіша

Мы на Одноклассниках

Афіша